Wat 170.000 parfums verraden over 120 jaar — GrassAccord bespreekt het artikel 'Cultural Evolution of Perfumes since 1900'

Er is een parfum dat in 1921 uitkwam. In de honderd jaar daarna verschenen er maar liefst 68 parfums waarvan gezegd werd dat ze erop leken. Een ander parfum, uit 2010, bracht in amper tien jaar 36 lookalikes voort. Het eerste is Chanel No 5, het tweede Creed Aventus.

Die cijfers zijn geen indruk van een parfumliefhebber. Ze komen uit een wetenschappelijk artikel dat deze zomer verscheen en in één keer zo'n 170.000 parfums analyseerde die tussen 1900 en 2024 zijn uitgebracht. Het onderzoeksteam benaderde parfum als een cultuur die zich door de tijd heen ontwikkelt, net als muziek of mode, en legde 120 jaar parfum uit als één grote kaart.

Ben je net begonnen met parfums componeren, dan heb je jezelf vast weleens zulke vragen gesteld:

• Wordt een geur niet voller naarmate je er meer grondstoffen in stopt?
• Als ik een beroemd parfum namaak, ben ik dan niet al half geslaagd?
• Hoe maak je eigenlijk een geur die anders is dan alle andere?

Het artikel beantwoordt alle drie de vragen met cijfers. En die antwoorden zijn interessanter dan je zou denken.

Dit is de eerste artikelbespreking in het journal van GrassAccord. In het eerste deel lees je wat het onderzoek deed en wat het vond; in het tweede deel geven we onze eigen toelichting op hoe je de resultaten als leerling-parfumeur aan de werktafel kunt gebruiken. Begrippen die nieuw voor je zijn, leggen we helemaal onderaan uit, dus lees gerust in je eigen tempo.

Eerst: wat voor artikel is dit?

• Titel: Cultural Evolution of Perfumes since 1900 (De culturele evolutie van parfum sinds 1900)
• Auteurs: Vahid Satarifard en zes anderen. Het Human Nature Lab van Yale University in de Verenigde Staten staat centraal, met onderzoekers van de University of Pennsylvania, het MIT Media Lab en het Max-Planck-Institut für Bildungsforschung in Duitsland. Tot de coauteurs behoren hoogleraar Nicholas A. Christakis, bekend van zijn onderzoek naar sociale netwerken, en Christophe Laudamiel, een actieve parfumeur die al jarenlang parfums maakt.
• Verschenen: op 21 juli 2026 op arXiv, een openbare website voor wetenschappelijke artikelen.
• Het origineel lezen: arxiv.org/abs/2607.19520 — iedereen kan het gratis lezen (in het Engels). Er is een pdf en een webversie.
• Let op: het is een openbaar artikel dat nog niet door een wetenschappelijk tijdschrift is beoordeeld. Cijfers en interpretaties kunnen tijdens die beoordeling nog veranderen.

Wat dit artikel zo leuk maakt, is dat sociale wetenschappers, biologen, designonderzoekers en een parfumeur samen één team vormden. Ze bekeken parfum niet als scheikunde, maar als een cultuur die mensen aan elkaar doorgeven en onderweg veranderen.

Waarom kozen we dit als eerste artikelbespreking?

Wie zich in parfum verdiept, hoort vaak dingen als 'parfums zijn niet meer wat ze waren' of 'alles lijkt op elkaar'. Dat kan kloppen, maar ook niet. Tot nu toe kon iedereen alleen praten vanuit eigen herinneringen en eigen smaak.

Dit artikel zet die discussie voor het eerst op een stevige basis van grote aantallen. En de uitkomst geeft geen van beide kanten gelijk. Parfums van nu zijn echt eenvoudiger geworden, maar tegelijk proberen ze veel onverwachtere combinaties dan vroeger. Het gevoel dat alles op elkaar lijkt en het gevoel dat alles nieuw is, waren dus allebei juist.

Voor beginnende parfumeurs bestaat er zelden een betere kaart. Als je weet waar je staat en welke kant de branche op gaat, zie je vanzelf waarmee je het beste kunt beginnen.

170.000 parfums: hoe is dat geanalyseerd?

Drie parfumsites samengevoegd

Het team voegde de gegevens samen van drie websites waarop informatie over parfums wordt verzameld (Fragrantica, Parfumo en Aromo). Dit zijn de aantallen:

• 169.759 parfums
• 8.332 merken
• 3.050 parfumeurs
• ongeveer 25,9 miljoen gebruikersstemmen van het soort 'in dit parfum ruik ik dit'

Volgens het team is dit de grootste parfumdataset die ooit is onderzocht. De hoofdanalyse is gedaan met de gegevens van Fragrantica, dat de meeste gebruikers heeft; de andere twee sites dienden om te controleren of de uitkomsten overeind bleven.

Eén ding is belangrijk om te weten. In deze gegevens zitten geen echte formules. Er zijn alleen de nootlijsten die merken zelf publiceren en de stemmen van gebruikers. Als het artikel zegt dat parfums 'eenvoudiger zijn geworden', gaat het dus niet om het werkelijke aantal grondstoffen, maar om de samenstelling van de gepubliceerde noten. Het team noemt dat zelf duidelijk als beperking.

Parfum vanuit vier invalshoeken

1. Hoe complex is het? — Ze zetten om in een getal hoe gelijkmatig de verschillende noten binnen één parfum gemengd zijn. Hoe meer noten met een duidelijke aanwezigheid en hoe gelijkmatiger verdeeld, hoe hoger de waarde.
2. Hoe nieuw is het? — Ze maten hoe zeldzaam de nootcombinaties van een parfum (per twee of drie samengenomen) waren in de parfums die eerder verschenen. Hoe onbekender de combinatie, hoe hoger de waarde.
3. Wie volgde wie na? — Ze zetten de gebruikersnotities van het type 'dit parfum doet denken aan dat parfum' in chronologische volgorde en tekenden zo de stamboom van parfums.
4. Beïnvloeden parfumeurs elkaar? — Ze bouwden een netwerk van parfumeurs die samenwerkten en keken of een stijl zich langs die verbindingen verspreidt.

Leer vooraf alleen deze twee getallen

De getallen die je in dit artikel het vaakst tegenkomt, zijn complexiteit en nieuwheid. Omdat dat lastig kan klinken, eerst een eenvoudig voorbeeld om er gevoel voor te krijgen.

Denk aan twee parfums. Het ene wordt omschreven met acht noten die ongeveer even zwaar wegen: roos, jasmijn, iris, vanille, sandelhout, amber, musk en bergamot. Bij het andere draait het om twee of drie hoofdrolspelers, zoals ceder en een zoute zeegeur. Het eerste parfum heeft een hoge complexiteit, het tweede een lage. Hoe meer noten en hoe gelijkmatiger verdeeld, hoe hoger dit getal.

Nieuwheid is een andere vraag. Die luidt: 'Hoe vaak zaten deze noten vroeger al samen in hetzelfde parfum?' Roos en jasmijn zijn talloze keren samen gebruikt, dus dat paar is niet nieuw. Maar koppel je twee noten die elkaar tot nu toe bijna nooit tegenkwamen, dan scoort het hoog op nieuwheid, ook met weinig noten.

Onthoud dus gewoon: complexiteit is 'hoeveel dingen heb ik gemengd' en nieuwheid is 'hoe onverwacht is het paar dat ik heb gevormd'. Dat deze twee getallen elk een andere kant op bewogen, is de eerste ontdekking van het artikel.

Drie tijdperken waarin de lanceringen explodeerden

Voordat we bij de echte resultaten komen, eerst het grote plaatje dat het team schetste. Toen ze het aantal nieuwe parfums per jaar in een grafiek zetten, viel de 120 jaar uiteen in drie perioden.

• Het klassieke parfumtijdperk (vóór 1926) — een periode waarin het aantal lanceringen langzaam groeide. Rond 1918 was er één grote sprong.
• De stilstand (1926–1979) — het aantal nieuwe parfums in de gegevens bleef lange tijd steken rond de 20 per jaar.
• Het industriële parfumtijdperk (vanaf 1979) — het aantal lanceringen nam explosief toe. Rond 2014–2018 kwam er nog een versnelling bij, en inmiddels verschijnen er zo'n 6.000 nieuwe parfums per jaar.

Zesduizend per jaar is ongeveer zestien per dag. Wat heb je nodig om op te vallen in een markt met zoveel nieuwkomers? Lees de uitkomst 'ze zijn nieuwer geworden', die verderop volgt, samen met dit getal, dan wordt die makkelijker te begrijpen.

Het artikel vermeldt wel dat het team deze namen voor de tijdperken zelf heeft bedacht om de analyse te vergemakkelijken, en dat parfumhistorici ze niet als gangbare termen gebruiken. Bovendien zijn alleen parfums geteld die op de websites staan, dus hoe ouder een parfum, hoe groter de kans dat het ontbreekt.

Wat veranderde er in 120 jaar?

Sommige noten verdwenen, andere kwamen op

Toen ze de populariteit van de 50 meest gebruikte noten jaar na jaar volgden, bleken er noten te zijn die in elk tijdperk hun plek behielden: musk, jasmijn, roos, bergamot, sandelhout en amber. Je kunt ze gerust de ruggengraat van parfum noemen, 120 jaar lang ongevoelig voor mode.

Andere noten bewogen juist sterk sinds de jaren negentig. Eikenmos en ylang-ylang namen af, vanille en ceder namen toe. Dat eikenmos terugliep, heeft een reden. Omdat het huidallergie kan veroorzaken, heeft de International Fragrance Association (IFRA) het gebruik stap voor stap beperkt, en in 1997 werd het vastgezet op maximaal 0,1% van het eindproduct.

Op het niveau van akkoorden is de verandering nog groter. Het fruitige akkoord, dat in de jaren negentig begon te groeien, bleef tot in de jaren 2000 stijgen, terwijl aardse, mossige en aldehydische akkoorden duidelijk afnamen. Aldehyden werden dankzij Chanel No 5 het meest verspreide akkoord van het begin van de twintigste eeuw, maar raakten begin jaren negentig op hun retour. Het team noemt dat een cultureel kantelpunt in de esthetiek van parfum.

Van het tijdperk van damesparfums naar unisex

Het grootste deel van de twintigste eeuw waren damesparfums de hoofdrolspelers op de markt. Maar vanaf eind jaren negentig nam het aantal unisexparfums, zonder onderscheid tussen mannen en vrouwen, zichtbaar toe.

Het opvallende is dat het genderbeeld van de noten zelf niet naar het midden schoof. Tuberoos, iris, roos en jasmijn bleven vrouwelijke noten, salie en leer bleven mannelijke noten. Van de noten die betekenisvol veranderden, schoof zo'n 61% van de vrouwelijke naar de mannelijke kant. Noten als styrax, wierook, vetiver, eikenmos, citroen en petitgrain staken de gendergrens over.

De geuren van de wereld lijken meer op elkaar dan je denkt

Toen ze de parfums per land indeelden, kwamen West-Europa, de Engelstalige landen, Latijns-Amerika en het grootste deel van Azië samen in een 'wereldwijde hoofdstroom' rond frisse, fruitige en zoete akkoorden. Het meest afwijkend was het Midden-Oosten. Daar kwamen oud, amber en warme kruidige akkoorden opvallend vaak voor, wat volgens het team aansluit bij de lange oosterse geurtraditie. De regio verklaart 13% van de geurverschillen tussen landen op nootniveau en 17% op akkoordniveau: betekenisvol, maar niet groot.

Eenvoudiger, maar nieuwer

Dit is waarschijnlijk de uitkomst uit het artikel die het vaakst geciteerd zal worden.

Rond 1990 werden parfums eenvoudiger

Van 1965 tot 1990 was de complexiteit van parfums vrij stabiel, gemiddeld zo'n 3,7. Maar rond 1990 begon die ineens te dalen, en van 2000 tot 2024 kwam ze opnieuw tot rust rond 3,0. Die waarde is gemeten in een eenheid die 'bit' heet, maar het is genoeg om de richting te onthouden in plaats van de precieze betekenis. Een lager getal betekent dat het aantal noten met een duidelijke aanwezigheid binnen één parfum is afgenomen.

Maar tegelijk werden ze veel nieuwer

Eenvoudiger betekent niet voorspelbaarder. De nieuwheid van nootcombinaties steeg gestaag van zo'n 2,3 aan het begin van de twintigste eeuw naar zo'n 7,6 in de jaren 2020, met de steilste stijging vanaf de jaren negentig. Het aantal ingrediënten is gedaald, maar de manier waarop ze worden gecombineerd, wordt steeds verrassender.

Het team wees ook parfums aan die aan de twee uitersten staan.

• Uiterste van complex maar minder nieuw: Chanel No 5 (1921), Guerlain L'Heure Bleue (1912), Lanvin Arpège (1927)
• Uiterste van eenvoudig maar nieuw: Jo Malone London Wood Sage & Sea Salt (2014), Maison Francis Kurkdjian Baccarat Rouge 540 (2015), Escentric Molecules Molecule 01 + Mandarin (2021)

Aan de ene kant meesterwerken van honderd jaar geleden, aan de andere kant enkele van de meest besproken parfums van het afgelopen decennium. Zet je de twee groepen naast elkaar, dan zie je 120 jaar ontwikkeling in één oogopslag.

Waarom werden ze eenvoudiger?

Het team wijst niet één oorzaak aan, maar geeft een paar mogelijke verklaringen.

• Een branche die draait om omzet — door fusies en overnames groeiden er grote bedrijven, die mogelijk zijn overgestapt op kortere formules.
• De opmars van het minimalisme — het minimalisme, dat via architectuur en design (jaren twintig) en kunst (jaren zestig) kwam, kan zich hebben doorgezet in parfum.
• De opkomst van onafhankelijke parfumeurs — vanaf eind jaren negentig werd het makkelijker om online grondstoffen te kopen en parfums te verkopen, en kwamen er meer onafhankelijke parfumeurs. Wie alleen werkt, kan kortere formules in de praktijk makkelijker beheren.
• De invloed van ervaren parfumeurs — net als Edmond Roudnitska, bekend om zijn korte formules, kunnen parfumeurs in het centrum van het netwerk jongere generaties richting minimalisme hebben gestuurd.

Bewijs dat regels nieuwe combinaties aanjoegen

Het team gebruikte de beperking van eikenmos als een soort natuurlijk experiment. Toen ze parfums met eikenmos vergeleken met parfums zonder, zagen ze dat parfums met eikenmos eenvoudiger en nieuwer werden naarmate de regels strenger werden. Bij de eerste beperking in 1988 was er geen verschil te zien, maar rond 2008, toen de beperking op haar strengst was, daalde de complexiteit 0,19 extra en steeg de nieuwheid 1,20 extra. De uitleg: als de beschikbare ingrediënten beperkt worden, zoeken parfumeurs nieuwe wegen.

Ook parfums hebben een stamboom

Chanel No 5: 68 in honderd jaar, Aventus: 36 in tien jaar

Zet je de notities 'lijkt op' van gebruikers in chronologische volgorde, dan ontstaat een stamboom van parfums. Het team ging daarbij niet af op een vaag gevoel van gelijkenis, maar hield alleen paren over waarvan de noten echt sterk overlappen (de bovenste 5%).

De twee grootste families zijn die van Chanel No 5 en Creed Aventus. Chanel No 5 werd in een eeuw de wortel van 68 parfums, Aventus bracht in amper tien jaar 36 parfums voort. Daarnaast werden ook Coty Ex'cla-ma'tion, Comptoir Sud Pacifique Aloha Tiare, Givenchy Gentleman (1974) en Robert Piguet Fracas genoemd als vaak nagevolgde parfums.

Navolgen is gewoon. En meestal doet een ander merk het

Van de 2.563 nakomelingen in de stamboom was 62,6% een kloon van een ander merk en 37,4% een variant van hetzelfde merk (een flanker). Bovendien had 28,6% twee ouders: ze deden aan twee parfums tegelijk denken, wat het team vergeleek met een kruising in de biologie. Voor de hele markt werd het aandeel klonen geschat op minstens 1,0 tot 11,7%. Het getal hangt af van hoe streng je gelijkenis beoordeelt.

Maar de manier van navolgen is veranderd

Het team telde ook per tijdperk hoeveel noten het 'loonde om na te volgen'. In 1965–1984 was dat 36%, in 1985–2004 34%, maar in 2005–2024 zakte het fors naar 7%. Vooral in 1985–2004 was er zelfs een neiging om motieven die al gewoon waren geworden juist te mijden.

Dat betekent dat parfums van nu eerder de kant op gaan van zelf nieuwe noten kiezen dan een beroemd parfum te volgen. De mate waarin parfums bestaande trends opschudden, piekte rond 2000 en draaide daarna langzaam richting consolideren.

Origineel en kloon: hoe groot is het verschil echt?

Voor parfumliefhebbers is dit waarschijnlijk het spannendste stuk. Het team vergeleek gebruikersbeoordelingen van 123 originele parfums, 2.222 flankers en 12.028 klonen. Dit zijn de cijfers:

• Houdbaarheid (hoe lang een geur blijft): origineel 3,45, kloon 3,26
• Sillage (hoe ver een geur zich door de lucht verspreidt): origineel 3,10, kloon 2,95
• Totaalscore: origineel 4,05, kloon 3,96
• Prijs-kwaliteitverhouding: klonen scoorden iets hoger, maar het verschil was statistisch niet significant
• Flankers: zaten op alle punten tussen origineel en kloon in

Kortom: het origineel won op alle drie de punten, met een verschil van ongeveer 0,1 tot 0,2 punt. Voor de lagere beoordeling van klonen noemt het team twee mogelijkheden. Er kunnen goedkopere grondstoffen zijn gebruikt, of prijs en merknaam kunnen het oordeel van mensen hebben beïnvloed. Welke van de twee het is, kon dit onderzoek niet uitmaken.

Wat de score het sterkst beïnvloedde: houdbaarheid

Ze onderzochten ook wat met de totaalscore samenhangt. Het sterkste verband was er met houdbaarheid. Sillage en nieuwheid hingen juist in tegengestelde richting met de score samen. Voor prijs-kwaliteitverhouding was er geen betekenisvol verband.

Een stijl reikt tot drie stappen ver

Parfum maken was altijd solowerk

Parfum was lange tijd het werk van één parfumeur, de zogenaamde 'neus'. In dat opzicht, zegt het team, lijkt parfum meer op schilderkunst dan op muziek. In de praktijk werd per jaar maar 8 tot 15% van de parfums in samenwerking gemaakt, en dat aandeel daalde zelfs van zo'n 13% in de jaren 2000 naar zo'n 8% in 2010–2020.

Wie samenwerkt, gaat op elkaar lijken

De grootste groep in het samenwerkingsnetwerk van parfumeurs telde 500 mensen. Parfumeurs die samenwerkten, gingen in stijl op elkaar lijken: het sterkst bij wie direct samenwerkte, zwakker naarmate de afstand twee of drie stappen werd. Volgens het team leken parfumeurs voorbij drie stappen zelfs minder op elkaar dan willekeurig gekozen parfumeurs. De invloed stroomde vaker van parfumeurs met veel aanzien naar parfumeurs met minder aanzien.

De sterkste reden om samen te gaan werken, was ervaring bij hetzelfde merk. En het werk van parfumeurs met samenwerkingservaring schudde bestaande trends minder op dan het werk van parfumeurs die alleen werkten. Je zou kunnen zeggen: samen word je geslepen, alleen spring je eruit.

Toelichting: wat dit artikel je vertelt als je parfum leert maken

Vanaf hier volgen geen conclusies uit het artikel, maar de interpretatie van GrassAccord.

Meer grondstoffen is geen teken van vakmanschap

Als je je eerste formules opstelt, voelen lege plekken onrustig, en voeg je de ene grondstof na de andere toe. Dit artikel laat zien dat de hele branche de afgelopen 30 jaar juist de andere kant op ging. Het aantal noten daalde, en in ruil daarvoor werden de combinaties nieuwer. Ook het succes van Baccarat Rouge 540 of Wood Sage & Sea Salt zit niet in het aantal grondstoffen, maar in onverwachte paren.

Beperk je bij het oefenen tot tien grondstoffen of minder en maak één akkoord af. Als je er een gewoonte van maakt om te controleren of de geur instort wanneer je één grondstof weglaat, kun je uitleggen waarom elke grondstof erin zit. Het opstapelen van die uitleg, dat is vakmanschap.

Leer eerst de ruggengraat die niet verandert

Musk, jasmijn, roos, bergamot, sandelhout en amber, die 120 jaar overeind bleven, zijn een prima leerboek voor beginners. Trendnoten zijn over tien jaar weer anders, maar het gevoel voor deze zes blijft lang bruikbaar. Ruik ze een voor een los, combineer ze daarna per twee, en prent je zo het karakter van elk in.

Een beperking kan het begin van een nieuw idee zijn

Het verhaal van eikenmos geldt net zo goed voor beginners. Er komt altijd een moment waarop een grondstof die je wilt gebruiken aan regels gebonden is of moeilijk te krijgen. Als je dan 'nu kan het niet meer' omzet in 'laten we langs een andere weg een vergelijkbare indruk maken', ontstaat juist daarbij je eigen combinatie. Bewust één grondstof verbieden en zo oefenen is ook een goede training.

Gebruik beroemde parfums als vertrekpunt

Het verschil van 0,1 tot 0,2 punt tussen origineel en kloon kun je op twee manieren lezen. Een goed gemaakte kloon wordt behoorlijk dicht bij het origineel beoordeeld, maar het origineel scoort toch steeds een tikje hoger.

GrassAccord verkoopt ook formules die bekende parfums als studiemateriaal gebruiken. Daarom hebben we deze cijfers niet kleiner of groter gemaakt, maar precies overgenomen. Wat wij aanraden, is een beroemd parfum te gebruiken als vertrekpunt, niet als antwoordblad. Begrijp eerst de opbouw, vervang dan één grondstof, verschuif de verhoudingen een beetje en laat het zo uitgroeien tot je eigen geur. Dat past ook bij de huidige richting die het artikel liet zien: eerder zelf kiezen dan navolgen. En onthoud dat een van de mogelijke redenen voor de lagere beoordeling van klonen de grondstoffen zijn. Ook met dezelfde opbouw verandert de kwaliteit van de grondstoffen het resultaat.

Ontwerp een geur die lang blijft

Dat houdbaarheid het sterkst samenhangt met de totaalscore, is een praktische tip. Je kunt het zo lezen: de geur die na een paar uur nog aanwezig is, maakt meer indruk dan de pracht van de eerste minuten. Oordeel niet meteen over je mouillette, maar maak er een gewoonte van om na een uur en na een halve dag opnieuw te ruiken.

Andersom leidde een sterkere sillage niet tot een hogere score. Je kunt dat ook zo uitleggen dat het beter is om een geur te ontwerpen die van dichtbij lang mooi blijft dan een geur die ver reikt.

Met wie je leert, bepaalt je stijl

Dat een stijl tot drie stappen ver reikt, betekent dat je leeromgeving ertoe doet. Als je alleen ruikt en leert bij dezelfde docent en in dezelfde groep, gaan je geuren al snel op elkaar lijken. Zoek bewust geuren op van parfumeurs uit een andere hoek en geuren die in andere regio's geliefd zijn. De wereld van oud en amber, geliefd in het Midden-Oosten, laat een heel andere grammatica zien dan de wereldwijde hoofdstroom.

En koester ook de tijd waarin je alleen werkt. In dit artikel schudden parfumeurs die alleen werkten de trends sterker op. Samen leren, af en toe alleen maken. Dat evenwicht vormt je eigen stem.

Drie oefeningen voor aan de werktafel

Het zou zonde zijn om het artikel te lezen en het daarbij te laten. We kozen drie oefeningen die je morgen al aan de werktafel kunt doen. De verhoudingen bepaal je zelf, afgestemd op je eigen grondstoffen en smaak.

Oefening 1. Een complete geur met vijf grondstoffen

Zet precies vijf grondstoffen klaar en maak er één geur mee af. Haal daarna steeds één grondstof weg en zoek uit bij welke de geur instort en bij welke er nauwelijks verschil is. Is er een grondstof die geen verschil maakt, dan kun je op die plek een grondstof zetten die meer betekent. Zo leer je het snelst met je neus hoe de eenvoudigere parfums van nu gemaakt worden.

Oefening 2. Zoek een paar dat je nog nooit maakte

Leg de lijst van grondstoffen die je vaak gebruikt voor je neer en kies twee grondstoffen die je nog nooit samen hebt gebruikt. Meestal passen ze niet bij elkaar. Maar ongeveer één op de tien keer komt er dat moment van 'hé, dit is best goed'. Schrijf dat paar op in je notitieboek. De nieuwheid waar het artikel over spreekt, begint bij zulke paren.

Oefening 3. Een ruiklogboek van een halve dag

Breng dezelfde geur aan op drie mouillettes en schrijf op wat je ruikt: meteen, na een uur en na een halve dag. Een geur die eerst prachtig was, is na een halve dag soms verdwenen, en een geur die eerst vlak leek, gaat later soms stralen. Met deze oefening leer je houdbaarheid, de factor die het sterkst met de totaalscore samenhangt, met je zintuigen kennen.

Waar je op moet letten bij dit artikel

• Het artikel is nog niet beoordeeld. Cijfers en interpretaties kunnen tijdens de beoordeling door een tijdschrift nog veranderen.
• Er zijn nootlijsten geanalyseerd, geen formules. De basis is de door merken gepubliceerde noten en gebruikersstemmen, en dat kan afwijken van de werkelijke grondstoffen. Het team zegt zelf dat het niet kon nagaan of echte grondstoffen hetzelfde resultaat opleveren.
• De beoordelingen zijn stemmen van gebruikers van de sites. Houdbaarheid, sillage en totaalscore zijn waarden uit stemmen van mensen, niet uit meetapparatuur.
• Ook het aanwijzen van klonen leunt op gebruikersnotities. Omdat het vertrekpunt notities als 'dit parfum doet denken aan dat parfum' waren, zijn niet alle klonen gevonden.
• Er zijn weinig gegevens van vóór 1965. Parfums uit 1900–1965 zijn minder dan 2% van het totaal, dus de trends uit die periode zijn onzeker.
• Verdwenen parfums ontbreken. Omdat er geen gegevens over stopgezette parfums zijn, kon niet worden geanalyseerd welke parfums op de markt overleefden.
• De oorzaken zijn nog hypotheses. De verklaringen voor het eenvoudiger worden van parfums zijn mogelijke interpretaties van het team en zijn, op het eikenmosvoorbeeld na, niet rechtstreeks getoetst.

Begrippen uit dit artikel

• Noot — een afzonderlijke geur die je in een parfum kunt ruiken, zoals citroen, roos of vanille.
• Akkoord — een geureenheid waarin meerdere grondstoffen zo zijn gemengd dat ze als één indruk klinken.
• Aldehyden — een groep grondstoffen die een heldere, sprankelende indruk geeft, zoals zeep of pas gestreken linnen. Bekend geworden door Chanel No 5.
• Houdbaarheid — hoe lang een opgebrachte geur blijft hangen.
• Sillage — hoe ver een geur zich verspreidt in de lucht rondom het lichaam. Het woord komt uit het Frans.
• Origineel — in dit artikel het eerdere parfum dat door andere parfums is nagevolgd.
• Flanker — een variant van hetzelfde merk die de naam en indruk van het oorspronkelijke parfum overneemt.
• Kloon — een parfum dat een ander merk heeft gemaakt om op een bestaand parfum te lijken.
• Eikenmos — een grondstof uit een korstmos dat op eiken groeit. Geeft een diepe geur als van een bosbodem; het gebruik is beperkt vanwege het risico op allergie.
• IFRA — International Fragrance Association. Stelt de gebruikslimieten voor geurgrondstoffen vast.
• Formule — het ontwerp waarin staat welke grondstoffen je in welke verhouding mengt om één geur te maken. Dat is wat GrassAccord verkoopt.

Tot slot

Als je 120 jaar parfum op één kaart uitlegt, zie je dat parfum net als muziek en mode met trends meeging, parfums steeds meer op elkaar gingen lijken en alles zo veranderde. Aldehyden raakten uit beeld en vanille kwam op, het tijdperk van damesparfums verbreedde zich naar unisex, en uit één Chanel No 5 groeiden 68 parfums.

En de huidige richting is duidelijk: minder ingrediënten, nieuwe combinaties en een geur die lang blijft.

Ben je net begonnen met parfum maken, dan is dat goed nieuws. Je hoeft geen tientallen dure grondstoffen in huis te hebben: met een paar grondstoffen nieuwe paren vinden, dat is nu juist het vakmanschap van deze tijd. Misschien staat jouw parfum ooit bovenaan iemands stamboom. Geur is een universele taal. GrassAccord gaat graag met je mee bij je eerste stappen om in die taal je eigen zinnen te schrijven.

---

Bron van het artikel: Vahid Satarifard, Fabian Baumann, Geetanjali Minsky, Laura Sisson, Lou M. Haux, Christophe Laudamiel, Nicholas A. Christakis. "Cultural Evolution of Perfumes since 1900." arXiv:2607.19520, gepubliceerd op 21 juli 2026 (nog niet door een tijdschrift beoordeeld). Origineel: https://arxiv.org/abs/2607.19520 (DOI 10.48550/arXiv.2607.19520) · Alle cijfers in dit stuk komen uit de hoofdtekst en het aanvullende materiaal van het artikel; de tekst is een samenvatting en toelichting van GrassAccord. Het deel 'Toelichting' is de interpretatie van GrassAccord, geen conclusie van het artikel. Namen van parfums en merken zijn handelsmerken van hun respectieve eigenaren.